|
مقاله حماسه دینی در ادبیات کشورمان
مقاله حماسه دینی در ادبیات کشورمان |
|
| دسته بندی | تاریخ و ادبیات |
| فرمت فایل | doc |
| حجم فایل | 11 کیلو بایت |
| تعداد صفحات فایل | 8 |
*مقاله حماسه دینی در ادبیات کشورمان*
در این جستار، نویسنده با ارایه تعریفى از حماسه دینى، به سیر اینگونه حماسهها در تاریخ کشورمان پرداخته، ویژگىهاى برخى از حماسههاى مهم دینى چون: خاوراننامه، حمله حیدرى، صاحبقراننامه و مختارنامه را برشمرده است .
حماسه دینى در ادبیات کشورمان از
روزگار باستان تاکنون، راه درازى را پیموده است . از «یادگار زریران» به
عنوان نخستین اثر بازمانده از اینگونه آثار به زبان پهلوى یاد مىشود . در
دوران اسلامى، ایرانیان مسلمان بویژه شیعیان، در آثار منظوم فراوانى به
شرح فضایل و مناقب بزرگان دین، بویژه شرح رشادتهاى امام على (ع) در جنگها
پرداختهاند . اینگونه آثار که گاه با عناصرى از افسانه، تاریخ و اسطوره
درهم آمیختهاند، فصل شورانگیزى از ادبیات کشورمان را رقم زدهاند .
در این جستار، نویسنده با ارایه تعریفى از حماسه دینى، به سیر اینگونه
حماسهها در تاریخ کشورمان پرداخته، ویژگىهاى برخى از حماسههاى مهم دینى
چون: خاوراننامه، حمله حیدرى، صاحبقراننامه و مختارنامه را برشمرده است .
پیرایه مردان خدا حیدر کرار
آن هم نسب و همنفس احمد مختار
آن حاجب بار در اسرار پیمبر
آن میر دلیر سپه دین جهاندار
«قوامى رازى»
حماسه نوعى از اشعار وصفى است که مبتنى بر توصیف اعمال پهلوانى و
مردانگىها و افتخارات و بزرگىهاى قومى یا فردى باشد، به نحوى که شامل
مظاهر مختلف زندگى آنان گردد . (1)
منظومههاى حماسى از دیدگاه
صاحبنظران به انواع مختلفى از جمله: 1 - منظومههاى حماسى اساطیرى و
پهلوانى 2 - منظومههاى حماسى تاریخى 3 - منظومههاى حماسى دینى 4 -
منظومههاى حماسى مصنوع تقسیم شده است .» (2)
حماسه دینى و مذهبى
به توصیف قهرمانىهاى بزرگان و اولیاى دینى هر قوم اختصاص دارد . این نوع
حماسه به بیان مشکلات و جانفشانى قهرمانان و بزرگانى مىپردازد، که فداکارى
آنها نقشى بهسزا در تکوین و ریشهدار شدن دین و مذهب یک قوم ایفا کرده
است .» (3)
حماسههاى دینى، یادگار مجاهدت گروهى براى حفظ دین و
نبرد با معاندان و برانداختن آداب و رسومى است که خلاف عقاید دینى تشخیص
داده مىشود . نخستین حماسه بازمانده از این دست در ایران، یادگار زریران
(ayayadgare zareran) است که متنى حماسى به زبان پهلوى است و شرح و وصف
نبرد ایرانیان با خیونان (Hyaona) براى پاسبانى از دین زرتشت است . این
داستان را، دقیقى به شعر درآورد و فردوسى هم آن را در شاهنامه گنجانده است و
از تاریخنویسان سدههاى چهارم تا ششم هجرى، تنها ثعالبى به طور مشروح و
با کمى اختلاف از این داستان یاد مىکند . (4) در واقع این حماسه مربوط به
دوران آغازین دین زرتشت است که بهترین دوران براى تشکیل حماسههاى دینى
بوده است .
پس از اسلام و رواج شعر فارسى، اکثر قریب به اتفاق
شاعران فارسى زبان که خود پرورده دین اسلام بودند، اشعار خود را در خدمت
دفاع، تبلیغ و ترویج دین اسلام قرار دادند که آغاز دواوین اشعار،
تحمیدیهها، نعت پیامبر و ائمه اطهار (ع) و خلفه بیانگر این موضوع است . در
تاریخ شعر فارسى، اشعار دینى از شاعران مانند کسانى مروزى و ناصر خسرو
آغاز شد و بعدا به وسیله شاعران شیعى مذهبى از قبیل: قوامى رازى؛ شاعران
قرن ششم هجرى و ابن حسام خوسفى؛ شاعر قرن نهم و محتشم کاشانى؛ شاعر قرن دهم
تکمیل شد . پس از آن در تمام دوره صفویه و قاجاریه ادامه یافت این اشعار
که حماسههاى دینى را هم باید در شمار آنها دانست، معمولا در ذکر مناقب یا
مصائب اولیاى دین وپیشروان تشیع سروده شده است . رواج این نوع شعر در دوره
صفویه که عهد تقویت مذهب تشیع و رسمى شدن آن در ایران است، که از هر دوره
دیگر بیشتر بوده و در دوره قاجارى نیز ازدواج نیفتاد .